Raport Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych na temat obsady stanowisk szefów delegatur Unii Europejskiej w przededniu powołania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych stał się powodem ożywionej debaty w polskich mediach. Dziennikarze szybko powiązali brak Polaków wśród kandydatów na szefów delegatur UE z efektywnością polskiej dyplomacji i oceną byłego szefa UKIE Mikołaja Dowgielewicza. Czy słusznie?

Treść udostępnionego raportu PISM pokazuje fatalne położenie nowych państw członkowskich Unii Europejskiej w strukturach dyplomacji UE. Potwierdziły się obawy, że w niektórych obszarach mamy ewidentnie do czynienia z Unią dwóch prędkości. Dominacja starych państw UE nie jest zaskoczeniem, jednak niepokoi sytuacja w której rząd Francji z jednej strony oznajmia, że wraz z tworzeniem delegatur UE nie widzi potrzeby zamykania własnych placówek dyplomatycznych, a z drugiej strony uzyskuje największą narodową reprezentację na stanowiskach szefów wspomnianych delegatur UE.

Minister Mikołaj Dowgielewicz, były szef UKIE a obecnie sekretarz stanu w MSZ, twierdzi w wywiadzie udzielonym dziennikowi "Rzeczpospolita", że "wybór kandydatów na stanowiska ambasadorskie będzie się odbywał na podstawie oceny kompetencji kandydata". Trudno wierzyć w rzetelny konkurs kompetencji, jeżeli kandydat na ambasadora do Moskwy nie mówi po rosyjsku, a do Pekinu po chińsku. Co więcej, kluczowe z punktu widzenia polskiej polityki zagranicznej stanowiska na obszarze postsowieckim obejmą głównie kandydaci z południa Europy.

Minister Dowgielewicz tłumaczy, że "Polacy mieli mniejsze szanse, bo każdy musiał przepracować w centrali dwa lata, zanim wyjechał na placówkę zagraniczną". Jeżeli faktycznie obowiązuje reguła 2 lat stażu na wysokim stanowisku w Komisji, to winą rządu jest, iż nie naciskał, aby ta reguła nie obowiązywała nowych państw członkowskich. Nasz lobbing musiał być też niewystarczający, skoro nawet Litwinom, mającym zaledwie 8 pracowników w DG Relex - kiedy Polska ma 36 - udało się wywalczyć miejsce ambasadora UE w Afganistanie.

Wiele przykładów z dotychczasowej praktyki wysokich urzędników UE pokazuje, że szereg zasad przyjętych w Brukseli, to nie zasady prawne w znaczeniu ścisłym, lecz zwyczajowe, czytaj "często pomijane". Przykładem nietransparentnej nominacji jest choćby casus Jose Manuela Barroso, który w lutym 2010 roku powołał na przedstawiciela UE w Waszyngtonie byłego szefa własnego gabinetu, Joao Vale de Almeida, czym wywołał irytację Catherine Ashton, nowo wyłonionej Wysokiej Przedstawiciel Unii Europejskiej ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Warto zaznaczyć, że Almeida zastąpił na tym stanowisku byłego premiera Irlandii, Johna Brutona.

Zgodnie z zakresem obowiązków, umieszczonym na stronie internetowej MSZ, Minister Dowgielewicz "odpowiada za problematykę zatrudniania obywateli polskich w instytucjach i agendach Unii Europejskiej". Problem w tym, że minister Dowgielewicz jest adwokatem w swojej sprawie. Trudno spodziewać się, że czekając na decyzję Catherine Ashton, dotyczącą jego kandydatury na jedno w wyższych stanowisk w UE, będzie skutecznie lobbował w sprawie innych polskich kandydatów. Dodatkowo, jako urlopowany pracownik Komisji Europejskiej, jest w bezpośredniej zależności od swojego byłego (przyszłego?) pracodawcy. Na marginesie, warto przypomnieć, że minister Dowgielewicz jest odpowiedzialny za stan przygotowań Polski do prezydencji w Radzie UE, kiedy powszechnie wiadomo, iż jest gotów przed prezydencją porzucić swoje obecne stanowisko. W tym samym czasie członkowie polskiego korpusu prezydencji muszą podpisywać umowy zobowiązujące ich do pozostania na stanowisku do zakończenia prezydencji.