Plusy i minusy wolnej elekcji. Jak szlachta wybierała sobie...

Plusy i minusy wolnej elekcji. Jak szlachta wybierała sobie króla

Włodzimierz Knap

Aktualizacja:

Jan Matejko, „Potęga Rzeczypospolitej u zenitu. Złota wolność. Elekcja. R.P. 1573”. Olej na płótnie z 1889 roku
1/3
przejdź do galerii

Jan Matejko, „Potęga Rzeczypospolitej u zenitu. Złota wolność. Elekcja. R.P. 1573”. Olej na płótnie z 1889 roku ©archiwum, wikipedia

11 maja 1573 Królem Wybrany zostaje Henryk Walezy to pierwszy elekcyjny władca rzeczypospolitej Pomysł, by monarchę osadzać na tronie w drodze wyboru, był interesujący, demokratyczny i awangardowy Pierwsze elekcje gromadziły pod warszawą bardziej światłą i politycznie zaangażowaną część szlachty.
Wolna elekcja wywołuje wciąż negatywne reakcje. Potępienie wynika z przekonania, że przyczyniła się ona w dużej mierze do upadku szlacheckiej Rzeczypospolitej. Za patologię uważali ją autorzy Konstytucji 3 maja i pozbyli się jej. Trudno teraz znaleźć historyka, który podzielałby entuzjazm XVII-wiecznego poety Macieja Sarbiewskiego, z dumą stwierdzającego, że tylko Polacy i Litwini wybierają sobie króla. Ale wolna elekcja miała krytyków niemal od początku, by wspomnieć Sebastiana Petrycego i Piotra Skargę.

Króla to my mamy

Sedno sprawy ujęła dr Hanna Widacka, pisząc: „Pomysł, by króla wybierać w drodze wolnej elekcji był niewątpliwie interesujący, demokratyczny, wręcz awangardowy w Europie monarchii dynastycznych. Szybko jednak okazało się, że w praktyce jest zagrożeniem dla stabilności, a później i niezależności państwa”. Ona też zauważyła, że na tronie Piastów i Jagiellonów nigdy nie zasiadł żaden z Habsburgów, znienawidzonych w Polsce za ich absolutystyczne zapędy.

Sens, ale i konsekwencje wolnej elekcji nieźle też oddaje rozmowa polskiego szlachcica z francuskim. Ten drugi łapie się za głowę, mówiąc: „Przecież nie macie króla”, na co pierwszy odpowiada: „Króla to my mamy, za to wasz król ma was”. Zaznaczmy jednak, że władcy elekcyjni często dożyli do umocnienia swojej władzy.

Pozostało jeszcze 85% treści

Jeżeli chcesz przeczytać ten artykuł:

Masz dostęp? Zaloguj się

Czytaj także

    Komentarze

    Dodajesz komentarz jako: Gość

    Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

    Liczba znaków do wpisania:

    zaloguj się

    Najnowsze wiadomości

    Zobacz więcej

    Najczęściej czytane

    Polecamy

    Wideo

    Gry On Line - Zagraj Reklama